İçeriğe geç

Koruyucu Sağlık

HPV Aşısı ve Rahim Ağzı Kanseri Taraması

Rahim ağzı kanserlerinin yüzde 95’ten fazlası HPV kaynaklı ve büyük ölçüde önlenebilir. Aşı kimlere yapılır, Türkiye’de tarama nasıl işler?

Mutyana Kadın Sağlığı Derneği · 18 Ekim 2026 · 5 dk okuma

HPV Aşısı ve Rahim Ağzı Kanseri Taraması

Rahim ağzı kanseri, nedeni bilinen ve büyük ölçüde önlenebilen birkaç kanserden biridir. Dünya Sağlık Örgütü’ne göre bu kanserlerin yüzde 95’ten fazlası insan papilloma virüsünden (HPV) kaynaklanıyor. Korunmanın iki ayağı var: gençlikte HPV aşısı, 30 yaşından sonra ise düzenli tarama.

Aşı olmuş olmanız taramayı gereksiz kılmaz, tarama yaptırıyor olmanız da aşının değerini azaltmaz. İkisi birbirini tamamlar. Aşağıda Türkiye’deki tarama programını, aşının kimler için önerildiğini ve sık sorulan soruları bir arada bulacaksınız.

HPV nedir, neden bu kadar yaygındır?

HPV, cinsel temasla bulaşan ve 200’den fazla tipi bulunan bir virüs ailesidir. Cinsel olarak aktif kişilerin çok büyük bir kısmı hayatlarının bir döneminde HPV ile karşılaşır. Çoğu zaman hiçbir belirti vermez ve enfeksiyonların yaklaşık yüzde 90’ı bağışıklık sistemi tarafından 2 yıl içinde temizlenir.

Sorun, yüksek riskli tiplerden birinin yıllarca vücutta kalmasıyla başlar. Kalıcı enfeksiyon, rahim ağzı hücrelerinde yavaş ilerleyen değişikliklere yol açabilir. Hücrelerdeki değişikliklerin kansere dönüşmesi genellikle 10 ile 20 yıl sürer. Tarama tam da bu uzun aralığı değerlendirmek için vardır. En sık kansere yol açan iki tip, HPV 16 ve 18, rahim ağzı kanserlerinin yaklaşık yüzde 70’inden sorumludur.

HPV aşısı kimlere, kaç doz yapılır?

Aşı, HPV ile karşılaşmadan önce yapıldığında en etkilidir. Bu yüzden ana hedef grup 9 ile 14 yaş arasındaki çocuklardır. Dünya Sağlık Örgütü’nün 2022 güncellemesine göre bu yaş grubunda 1 ya da 2 doz yeterli koruma sağlıyor. 15 ile 20 yaş arası için de 1 veya 2 doz önerilirken, 21 yaşın üzerindeki kadınlarda 6 ay arayla 2 doz uygulanıyor. Bağışıklığı baskılanmış kişilerde ise mümkünse 3 doz öneriliyor.

Aşı yalnızca kız çocukları için değildir. HPV erkeklerde de genital siğillere ve bazı ağız-boğaz ile anal kanserlere yol açabilir; birçok ülke aşıyı her iki cinsiyete birlikte uyguluyor. Daha ileri yaştaki bir kadının aşıdan yarar görüp görmeyeceği ise kişisel öyküye bağlıdır ve hekimle birlikte değerlendirilmelidir.

Türkiye’de aşının durumu

Haziran 2026 itibarıyla HPV aşısı Türkiye’de ulusal aşı takvimine alınmış değil; aile sağlığı merkezlerinde ücretsiz yapılan aşılar arasında yer almıyor ve SGK tarafından karşılanmıyor. Sağlık bakanlarının farklı dönemlerde aşının ücretsiz olacağına dair açıklamaları oldu, ancak bu yazının hazırlandığı tarihte uygulamaya geçilmemişti.

Bu nedenle aşı şu an eczaneden reçeteyle alınıp aile hekimi ya da çocuk doktoru tarafından uygulanıyor. Program değişebileceği için güncel durumu aile hekiminize sormanızı öneriyoruz. Derneğimiz, HPV aşısının ulusal programa girmesini destekleyen farkındalık çalışmalarını HPV ve aşılama başlığı altında sürdürüyor.

Rahim ağzı kanseri taraması nasıl yapılıyor?

Sağlık Bakanlığı, 30 ile 65 yaş arasındaki kadınların 5 yılda bir taranmasını öneriyor. 2014’ten bu yana Türkiye’deki tarama programında Pap smear yerine daha duyarlı olan HPV-DNA testi kullanılıyor. Test, rahim ağzından fırçayla alınan küçük bir örnekle yapılır, birkaç dakika sürer ve genellikle ağrısızdır.

Taramalar Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezleri (KETEM) ile aile hekimlikleri üzerinden ücret alınmadan yapılıyor. Bakanlığın Şubat 2025’te paylaştığı verilere göre her ilde en az bir tane olmak üzere 423 tarama merkezi bulunuyor, bunların 48’i kırsal bölgelere giden mobil birimler. Yalnız 2024 yılında 3,5 milyonu aşkın kadın tarandı.

Taramaya giderken bilmeniz gerekenler

Hazırlık basit. Örneğin adet döneminin dışında alınması daha sağlıklı sonuç verir, bu yüzden randevuyu kanamanın bittiği ya da henüz başlamadığı günlere denk getirin. Testten önceki 48 saat içinde vajinal krem, fitil ya da duş kullanmamanız ve cinsel ilişkiden kaçınmanız önerilir.

Utanma ya da çekinme duygusu, taramanın ertelenmesinin en sık nedenlerinden biri. Örneği kadın bir sağlık çalışanının almasını isteyebilirsiniz. İşlem sırasında rahatsızlık duyarsanız bunu söylemekten çekinmeyin; durup nefes almak, daha küçük bir spekulum kullanılmasını rica etmek tamamen olağandır. Menopozdan sonra vajina dokusu inceldiği için örnek alınırken hassasiyet artabilir, bunu da önceden belirtmeniz işi kolaylaştırır.

Sonuçlar genellikle birkaç hafta içinde e-Nabız üzerinden ya da merkezin aramasıyla bildirilir. Haber gelmediyse sormak sizin hakkınız.

Sonuç pozitif çıkarsa ne olur?

HPV-DNA testinin pozitif çıkması kanser olduğunuz anlamına gelmez. Yalnızca yüksek riskli bir HPV tipinin varlığını gösterir. Böyle bir sonuçta aynı örnekte hücre incelemesi (sitoloji) yapılır, gerekirse kolposkopi adı verilen büyüteçli bir muayeneyle rahim ağzı daha yakından değerlendirilir.

Erken evrede yakalanan hücre değişiklikleri, çoğu zaman ayakta yapılan küçük bir işlemle tamamen tedavi edilebilir. Test negatifse, bir sonraki taramaya kadar 5 yıl beklemek güvenlidir. Ara dönemde ilişki sonrası kanama, adet dışı lekelenme ya da kötü kokulu akıntı gibi bir belirti olursa tarama zamanını beklemeden başvurmak gerekir.

Sık sorulan üç soru

Aşı oldum, yine de tarama gerekir mi? Evet. Aşı en sık görülen yüksek riskli tiplere karşı korur ama hepsine karşı değil. Ayrıca aşıdan önce karşılaşılmış bir enfeksiyonu ortadan kaldırmaz.

Menopozdan sonra tarama bırakılır mı? Hayır. Tarama 65 yaşına kadar sürer. Menopoz döneminde yaşanan değişiklikleri ve kontrolleri menopoz belirtileri yazımızda ayrıca anlattık.

Prezervatif HPV’den tam korur mu? Riski azaltır ama tamamen ortadan kaldırmaz, çünkü virüs prezervatifin örtmediği deri bölgelerinden de bulaşabilir.

Bilgiyi yaymak da korunmanın parçası

Dünya Sağlık Örgütü, 2030 yılına kadar kız çocuklarının yüzde 90’ının 15 yaşına gelmeden aşılanmasını hedefliyor ve aşılamayı yaygın taramayla birleştiren ülkelerde rahim ağzı kanserinin bir halk sağlığı sorunu olmaktan çıkabileceği öngörülüyor. Bu hedefe ulaşmak mümkün. Ama yalnız sağlık sistemiyle değil, bilgiyle de ilgili.

Rahim ağzı kanserinin önlenebilir olduğunu bilmeyen her kadın, taramayı ertelemeye daha yatkındır. Yakınlarınızla bu konuyu konuşmak, kızınızın aşı zamanını hekiminize sormak ya da annenize 5 yıllık tarama hatırlatması yapmak küçük ama etkili adımlardır.

Mutyana olarak HPV, rahim ağzı ve diğer jinekolojik kanserler konusunda okullara, iş yerlerine ve sağlık profesyonellerine yönelik eğitimler planlıyoruz. Yaklaşan programlar için etkinlikler sayfamızı takip edebilir, kurumunuzda eğitim düzenlemek için bize yazabilirsiniz.

Kaynaklar

Dünya Sağlık Örgütü, One-dose HPV vaccine offers solid protection against cervical cancer (Nisan 2022). T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü rahim ağzı kanseri tarama verileri (Şubat 2025). 24 Saat Gazetesi, HPV aşısının ulusal programdaki durumu (Haziran 2026).

  • HPV
  • Aşı
  • Rahim Ağzı Kanseri
  • Tarama